30 Nisan 2014 Çarşamba

Ar-Ge, Yenilik ve Yazılım Faaliyetlerinde Ortaya Çıkan Ürünlere Tanınan Yeni Vergisel Teşvikler

Yazar: Selahattin TUNCER*

Yaklaşım / Mayıs 2014 / Sayı: 257

I- GİRİŞ

Yazılarıma uzun başlıklar konmasını sevmediğim halde, yukarıdaki konu başlığını daha fazla kısaltmayı başaramadım. Bu nedenle okuyuculardan özür dilerim.

6518 sayılı Torba Yasa’nın(1) 82. maddesi ile Kurumlar Vergisi Kanunu’nun 5/A maddesinden sonra gelmek üzere, “Sınai Mülkiyet Haklarında İstisna” başlıklı 5/B maddesi eklenmiştir. Bu ekleme ile Türkiye’de gerçekleştirilen Ar-Ge, yenilik (innovasyon) ve yazılım faaliyetleri sonunda ortaya çıkan buluşların kiralanması, devri, pazarlanmasından elde edilecek kazanç ve iratların % 50’si kurumlar vergisinden istisna edilecektir. Diğer bir deyimle,patentli üretim yapan şirketlere yeni bir vergisel teşvik getirilmiştir.

Bu başlık, “Patentli üretim yapan şirketlere yeni vergi teşvikleri” şeklinde de ifade edilebilirdi. Fakat burada da teşvik konusu yeterince açıklanmış değildir. Bu yüzden biz uzun başlığı zorunlu olarak kullanıyoruz.

Hükümet Ar-Ge, yenilik ve patent, know-how kullanarak yeni ve yüksek katma değerli ürünler (High-Tech) üretim ve ihracını teşvik ve uluslararası piyasada gerekli rekabeti sağlamak amacıyla bu alanda yeni fedakarlıklara katlanarak, gerekli önlemleri almakta kararlı görünüyor. Çünkü geleneksel, düşük katma değerli sıra mallarla dünya pazarlarına çıkarak ihracatımızı artırma yöntemi artık sona ermiştir. İhracat stratejisini değiştirerek, yapısal reforma geçmek ve bu tür vergisel ve diğer teşvikleri artırma zamanı gelmiştir.

Bu tür tedbirlerle Türkiye katma değer ekonomisine geçişi sağlamış olacaktır.

Bu ay konu olarak Ar-Ge, yenilik (innovasyon), yazılım programları ile çalışmalar sonunda ortaya çıkacak yeni tür yüksek katma değerli markalı ve patentli ürünlerin satışından elde edilecek kazançlara getirilen % 50 vergi indirimi üzerinde durmak ve bu konuda gerekli açıklamalar yapmak, görüş ve düşüncelerimizi açıklamak istiyoruz.

Konu, yasal düzenleme açısından uzun, ayrıntılı ve gerçekten tartışmaya değer bir önem taşımaktadır.

II- YASAL DÜZENLEME

  • 19.02.2014 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan ve artık Torba Yasa diye adlandırılan 6518 sayılı Yasa’nın 82. maddesi ile 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu’na 5/B maddesi ile “sınai mülkiyet haklarında istisna” hükmü genişletilmiş ve Ar-Ge, yenilik ve yazılım faaliyetleri ile üretim yapan kurumlardan % 50 daha az vergi alınması yeniden düzenlenmiştir. Böylece Ar-Ge, (innovasyon) ve yazılım faaliyetlerine önemli bir vergi avantajı daha getirilmiştir.

İmalat sanayiinde, düşük katma değerli geleneksel yöntemlerle çalışan kuruluşların, yüksel katma değerli (High-Tech), ileri teknoloji ürünü, patentli, markalı mallar üreterek, katma değer ekonomisine geçişi böylece teşvik edilmiş ve kolaylaştırılmış olmaktadır.

Bu uzun ve ayrıntılı değişiklik aşağıya tam metin olarak alınmıştır.

19.02.2014 tarih ve 6518 sayılı Torba Yasa ile Kurumlar Vergisi Kanunu’nun 5/A maddesinden sonra Yasa’ya eklenen “Sınai Mülkiyet Haklarında İstisna” başlıklı 5/B maddesi:

“Sınai Mülkiyet Haklarında İstisna

Madde 5/B- (1) Türkiye’de gerçekleştirilen araştırma, geliştirme ve yenilik faaliyetleri ile yazılım faaliyetleri neticesinde ortaya çıkan buluşların;

a- Kiralanması neticesinde elde edilen kazanç ve iratların,

b- Devri veya satışı neticesinde elde edilen kazançların,

c- Türkiye’de seri üretime tabi tutularak pazarlanmaları hâlinde elde edilen kazançların,

ç- Türkiye’de gerçekleştirilen üretim sürecinde kullanılması sonucu üretilen ürünlerin satışından elde edilen kazançların patentli veya faydalı model belgeli buluşa atfedilen kısmının

% 50’si kurumlar vergisinden müstesnadır. Bu istisna, buluşa yönelik hakların ihlal edilmesi neticesinde elde edilen gelirler ile buluş nedeniyle alınan sigorta veya diğer tazminatlar için de uygulanır.

(2) İstisnanın uygulanabilmesi için;

a- İstisna uygulamasına konu buluşun, 24.06.1995 tarih ve 551 sayılı Patent Haklarının Korunması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname kapsamında patent veya faydalı model belgesi verilerek koruma altına alınan buluşlar arasında yer alması ve buluşa ilişkin incelemeli sistem ile patent veya araştırma raporu sonucunda faydalı model belgesi alınması,

b- İstisna uygulamasından yararlanabilecek kişilerin, 551 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’nin 2. maddesinde belirtilen nitelikleri taşıması ve bu kişilerin patentli veya faydalı model belgeli buluşu geliştirme yetkisini haiz bulunması şartıyla, patent veya faydalı model belgesinin sahibi ya da patent veya faydalı model belgesi üzerinde tekel niteliğinde özel bir ruhsata sahip olması,

c- İstisnadan yararlanılacak ilk yıl, buluşun oluşturacağı katma değer dikkate alınarak devir veya satış hâlindeki değerinin tespitine yönelik Maliye Bakanlığı tarafından değerleme raporu düzenlenmesi

gerekmektedir.

(3) İstisna uygulamasına patent veya faydalı model belgesinin verildiği tarihten itibaren başlanır ve ilgili patent veya faydalı model belgesi için sağlanan koruma süresi aşılmamak kaydıyla bu istisnadan yararlanılabilir. Her bir mükellef tarafından yararlanılabilecek istisna tutarı; değerleme raporunda belirtilen bedelin % 50’sini, bu madde kapsamında yararlanılabilecek toplam istisna tutarı ise değerleme raporunda belirtilen bedelin % 100’ünü aşamaz. Buluşun üretim sürecinde kullanılması sonucu üretilen ürünlerin satışından elde edilen kazançların, patentli veya faydalı model belgeli buluşa atfedilen kısmı, ayrıştırılmak suretiyle transfer fiyatlandırması esaslarına göre tespit edilir.

(4) Bu madde gelir vergisi mükellefleri hakkında da uygulanır.

(5) İstisna uygulamasının kesinti suretiyle alınan vergilere şümulü yoktur. Ancak, bu madde kapsamında istisnadan yararlanılan serbest meslek kazançları ile gayrimenkul sermaye iratları üzerinden yapılacak vergi kesintisi % 50 oranında indirimli uygulanır. Kazanç ve iradı kesinti yoluyla vergilenen ve beyanname vermesi gerekmeyen mükellefler için indirimli vergi kesintisi en fazla 5 yıl süre ile uygulanır.

(6) Bu madde kapsamında istisna uygulamasından yararlanan mükellefler, 26.06.2001 tarihli ve 4691 sayılı Teknoloji Geliştirme Bölgeleri Kanunu kapsamında yer alan istisna uygulamasından ayrıca yararlanamaz.

(7) Birinci, üçüncü ve beşinci fıkralarda yer alan % 50 oranını ayrı ayrı ya da birlikte sıfıra kadar indirmeye, % 100’e kadar artırmaya, bu oranları sektörler ile birinci fıkrada yer alan gelir, kazanç ve iratlar itibarıyla ya da patent veya faydalı model belgesine göre farklılaştırmaya, üçüncü fıkrada yer alan % 100 oranını % 200’e kadar artırmaya, tekrar kanuni seviyesine indirmeye, beşinci fıkrada yer alan süreyi 1 yıla kadar indirmeye, tekrar kanuni seviyesine kadar çıkarmaya Bakanlar Kurulu; ikinci fıkranın (c) bendinde yer alan değerleme raporunun şekil, içerik, hazırlanması ile üçüncü fıkrada yer alan transfer fiyatlandırması suretiyle ayrıştırma yöntemi yerine satış, hasılat, gider, harcama veya benzeri unsurları dikkate alarak kazancın ayrıştırılmasında basitleştirilmiş yöntemler tespit etmeye ve bu maddenin uygulamasına ilişkin usul ve esasları belirlemeye Maliye Bakanlığı yetkilidir.”

  • Yukarıda imalat sanayiine getirilen bu teşvik tedbiri diğer yan hükümlerle de ayrıca desteklenmiştir. 19 Şubat 2014 tarihli ve 6518 sayılı Yasa’nın 51. maddesi ile yerli sanayide, ihalelerde % 15 fiyat avantajı sağlanmıştır.

Yasa, yüksek değerde teknolojik ürün üreten yerli firmaların, kamu ihalesinde karşılaştıkları sorunların başında gelen İş Bitirme Belgesi bundan sonraBilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından verilecektir. Bu düzenleme ile yenilik, yerlileşme ve teknoloji transferini sağlamaya yönelik sanayi katılımı/off-set uygulamalarını içeren mal ve hizmet alımları 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun istisna maddesine eklenen ve her yıl Ocak ayında ilan edilen listede yer alan malların ihalelerinde, yerli ürün teklif eden istekler lehine % 15 oranında fiyat avantajı sağlanması zorunlu hale getirilmiştir. Böylece yerli imalat sanayiine önemli bir rekabet olanağı sağlanmıştır.

  • Ar-Ge (innovasyon) ve yazılım faaliyetlerinden ortaya çıkan ürünlerin tesliminde, Kurumlar Vergisi Kanunu’nun 5/B maddesi gereğince paralel bir istisna hükmü 3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu kapsamına alınmıştır. 6518 sayılı Kanun’un 32. maddesi gereğince, 3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu’nun 17. maddesinin istisna ile ilgili 17. maddesine eklenen (z) bendi ile Ar-Ge, yenilik, yazılım faaliyetleri sonunda ortaya çıkan yüksek teknoloji ürünü patentli veya Faydalı Model Belgeli buluşa ilişkin gayrımaddi hakların kiralanması devri veya satışı KDV’den istisna edilmiştir. Bu şekilde Kurumlar Vergisi ve Gelir Vergisi kapsamındaki istisna hükmü, katma değer vergisinden de geçerli olacağı için vergilemede bütünlük ve ahenk sağlanmış oluyor.

Çok fazla ayrıntıya gireceği için 6518 sayılı Torba Yasası’nın diğer maddelerinde (Örnek verecek olursak madde 46, madde 52, madde 53) yer alan diğer önemsiz sayılacak teşvikler hükümleri üzerinde durulmamıştır.

III- MADDE 5/B’NİN YORUM VE AÇIKLAMASI

ÇETİN bir dille kaleme alındığı haylice uzun ve karmaşık olduğu için, 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu’na 6518 sayılı Yasa ile eklenen vergi istisnası ile ilgili 5/B maddesi hakkında topluca şu yorum ve açıklamaları yapmayı yararlı buluyoruz.

A- İSTİSNANIN KAPSAMI

Bu istisna hükmü, daha başta belirtmek gerekir. Gelir vergisi mükellefleri hakkında da geçerli olacaktır. Madde 5/B’nin 4 No.lu bendine göre, aynı nitelikte vergi türü olması nedeniyle, bu istisna hükmü gelir vergisi mükellefleri hakkında da uygulanacaktır. Yasa metnindeki açıklamaya bakılacak olursa; istisna uygulamasının kesinti suretiyle alınacak vergilere şümulü yoktur. Fakat, bu madde kapsamında istisnadan yararlanacak serbest meslek kazançları, gayrimenkul sermaye iratları üzerinden yapılacak vergi kesintisi % 50 oranında indirimli olarak uygulanabilecektir.

Kazanç ve iratları kesinti yoluyla vergilenen ve beyanname vermesi gerekmeyen mükellefler için indirimli vergi kesintisi en fazla beş yıl süre ile uygulanabilecektir.

B- KURUMLAR VERGİSİ MÜKELLEFLERİ AÇISINDAN İSTİSNANIN KAPSAMI

Bilindiği gibi istisna ve muafiyet hükümleri sınırlı olarak uygulanır. Temel ilke budur. Eğer bu tür vergi avantajları, sınırsız olur ve genişlerse vergi istisnası anlamını kaybeder ve istisna olmaktan çıkar.

Yasa metnine göre, Türkiye’de gerçekleştirilen Ar-Ge, yenilik (innovasyon) faaliyetleri ile yazılım işlerinden ortaya çıkan buluşların;

a) Kiralanması sonunda elde edilecek kazanç ve iratların,

b) Devir veya satışı sonunda elde edilecek kazançların,

c) Türkiye’de seri üretime tabi tutularak pazarlanmaları halinde elde edilecek kazançların,

ç) Türkiye’de gerçekleştirilen üretim sürecinde kullanılması sonucu üretilen ürünlerin satışından elde edilecek kazançların, patentli veya faydalı modelbedeli buluşa sarfedilen kısmının

% 50’si kurumlar vergisinden istisna edilmiştir.

Gelir vergisi uygulamasındaki kapsam yukarıda açıklanmıştır.

C- BU İSTİSNADAN YARARLANMANIN KOŞULLARI

Önce istisna uygulamasına konu olan buluşun, 1995 tarih ve 551 sayılı Patent Haklarının Korunması Hakkındaki Kanun Hükmünde Kararname (KHK) kapsamında Patent ve Faydalı Model Belgesi verilerek koruma altına alınan buluşlar arasında yer alması ve bu buluşa ilişkin incelemeli sistem ile patent veya araştırma raporu sonucunda Faydalı Model Belgesi alınmış olması gerekir.

Ayrıca istisnadan yararlanacak ilk yıl, buluşun oluşturacağı katma değer dikkate alınarak devir ve satış halindeki değerin tespitine yönelik Maliye Bakanlığı tarafından değerleme raporu düzenlenmesi de gerekecektir.

D- İSTİSNA HÜKMÜNÜN BAŞLANGIÇ TARİHİ VE SÜRE ARALIĞI, AZAMİ TUTAR

İstisna uygulamasına patent veya Faydalı Model Belgesinin verilme tarihinden itibaren başlanır ve ilgili patent veya model belgesi için sağlanan koruma süresi aşılmamak kaydıyla bu istisnadan yararlanmak mümkün olabilir. Her bir mükellef tarafından yararlanılabilecek istisna tutarı, değerleme raporunda belirtilen bedelin % 50’sini, bu madde kapsamında yararlanılabilecek toplam istisna tutarı ise değerleme raporunda belirtilen bedelin % 100’ünü aşamaz.

Buluşun üretim sürecinde kullanılması sonucu, üretilen ürünlerin satışından elde edilen kazançların, patentli veya faydalı model belgeli buluşa atfedilen kısmı, ayrıştırılmak suretiyle transfer fiyatlandırması esaslarına göre tespit edilecektir.

Görüldüğü gibi, istisnadan yararlanma koşulları, bunun başlangıç tarihi, süresi, süre aralığı ve azami tutarın hesabı bürokratik formaliteler yüzünden karmaşık ve mükellef açısından güçtür. Böyle bir istisna uygulaması uzun vadede yararlanacak kişi ve kuruluşlara ağır bir sorumluluk ve yük getirecek niteliktedir.

IV- GENEL DEĞERLENDİRME VE SONUÇ

19 Şubat 2014 tarih ve 28918 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 6518 sayılı Torba Yasa’nın 82. maddesi ile 5520 sayılı KVK’nın istisnalar ile ilgili bölüme eklenen 5/B maddesi Ar-Ge teşviklerini genişletmek amacıyla Ar-Ge (innovasyon), yazılım yoluyla üretilecek yüksek katma değerli ürünlerin kiralanması, devri veya satışından elde edilecek kazançların % 50’si gelir ve kurumlar vergisinden istisna edilmiştir. Sınai mülkiyet haklarına getirilen bu yeni tür vergi istisnası tam zamanında ve isabetli bir yasal düzenleme olmuştur. Böyle bir düzenleme, dış ticaret uygulama ve politikası açısından da önem taşımaktadır.

Ar-Ge (innovasyon) ve yazılım yöntemleri ile sınai mülkiyet haklarına getirilen bu tür teknolojik teşvik uygulaması, vergisel nitelik taşımakla beraber, konuBilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı’nı da yakından ilgilendirmektedir. Bu nedenle böyle geniş kapsamlı bir teşvik uygulamasında bu iki Bakanlığın yakın bir işbirliği yapması ve düzenlemeleri ve çalışmaları birlikte yürütmeleri işin başarıya ulaşması açısından yararlı olacaktır.

Torba Yasa, Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı’na, bu istisna hükmü ile ilgili olmak üzere Ar-Ge (innovasyon) ve yazılım faaliyetinde bulunan firmalara önce İş Bitirme Belgesi ve sonra da Faydalı Model Belgesi başlığı altında iki önemli belge düzenleme yetkisi vermiştir. Özellikle bu sonuncu Faydalı Model Belgesi, % 50 oranındaki vergi indirim istisnasının uygulanması açısından önem taşımaktadır. Çünkü Maliye Bakanlığı bu istisnayı uygularken Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı’nca düzenlenecek bu belgeye bakacak ve inceleme elemanı da Değerleme Raporunu buna göre düzenleyecektir.

Bu haliyle 5/B maddesi ile gelir ve kurumlar vergisi mükelleflerine getirilen teknolojik nitelikteki bu istisnanın başarılı olmasını bekliyoruz(2).

Önemli Not: Bu yazının kaleme alındığı tarihe kadar Maliye Bakanlığı ile Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından yayımlanan herhangi bir tebliğ, karar ve açıklamaya rastlamadık.



*           Prof. Dr., E. Öğretim Üyesi, YMM

(1)         19.02.2014 tarih ve 28918 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmıştır.

(2)         Kaynaklar: Selahattin TUNCER, Türkiye’de Ar-Ge Teşvikleri ve Uygulaması, Yaklaşım Yayınları, Ankara 2010, s. 430;  Tayfun ERCAN - Can YAMAN, “Patentli Üretim Yapan Şirketler İçin Yeni Vergisel Teşvik”,Dünya, 7 Mart 2014 tarihli sayı, Vergi Portalı.

Selahattin TUNCER
  • Mevzuatta Son Çıkanlar